Hartkloppingen, angst en paniek in de overgang: wat er gebeurt en wat helpt

Het is drie uur 's nachts. Je ligt in bed en ineens bonkt je hart in je keel. Het slaat over, versnelt, en je voelt een golf van onrust door je lijf gaan. Je denkt: is dit mijn hart? Krijg ik een paniekaanval? Wat is er met me aan de hand?

Veel vrouwen rond de 40 tot 50 herkennen dit. Soms komt het uit het niets, zonder stress of aanleiding. En vaak denken ze niet meteen aan hun hormonen. Toch spelen die een grote rol. In deze blog lees je hoe dalend oestrogeen en progesteron je zenuwstelsel en je hart beïnvloeden, waarom angst soms het allereerste signaal van de overgang is, wanneer je je hart altijd moet laten checken, en wat je zelf kunt doen.

Hoe je hormonen je zenuwstelsel en hart beïnvloeden

Oestrogeen en progesteron zijn niet alleen cyclushormonen. Ze werken ook in je brein en op je hart en bloedvaten. Als ze in de perimenopauze gaan schommelen, merkt je zenuwstelsel dat.

Progesteron, je natuurlijke rustgever. Na je eisprong maak je progesteron. Een afbraakproduct daarvan, allopregnanolon, versterkt de werking van GABA: de stof in je brein die remt en kalmeert. Onderzoek naar premenstruele klachten laat zien dat een snelle daling van allopregnanolon de gevoeligheid van die GABA-receptoren vermindert, met prikkelbaarheid, angst en stressgevoeligheid tot gevolg (Gao e.a., 2023). In de perimenopauze blijft je eisprong vaker uit, dus maak je minder progesteron. Je rem wordt zwakker.

Oestrogeen, de achtbaan. Oestrogeen beïnvloedt onder meer serotonine en de regeling van je hartslag en bloedvaten. Schommelt het sterk, dan kan je zenuwstelsel overgevoelig reageren: je hart gaat sneller, je voelt het bonken, of het slaat even over.

Het resultaat: je stresssysteem staat sneller "aan". Je schrikt sneller, voelt je opgejaagd, en je lichaam reageert op kleine prikkels alsof er gevaar is. Hartkloppingen kunnen op hun beurt weer angst oproepen, en angst maakt de hartkloppingen erger. Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan.

Hoe vaak komt het voor?

Hartkloppingen komen veel voor rond de overgang. In een overzicht van studies uit vijf landen had 20 tot 40% van de vrouwen in de perimenopauze hartkloppingen; in drie van de vijf studies kwam het in de perimenopauze vaker voor dan ervoor of erna (Carpenter e.a., 2021).

In het grote Amerikaanse SWAN-onderzoek, met 3.276 vrouwen, had 15,9% een grote kans op hartkloppingen van de perimenopauze tot in de vroege postmenopauze, en nog eens 34,3% een gemiddelde kans. Vrouwen met veel hartkloppingen hadden vaker ook opvliegers, somberheid, stress en slaapproblemen. Geruststellend: de hartkloppingen hingen niet samen met beginnende hart- en vaatziekte (Carpenter e.a., 2023).

Waarom angst soms het eerste signaal is

Bij de overgang denken we aan opvliegers rond je 50e. Maar bij veel vrouwen begint het anders: met onrust, een kort lontje, slecht doorslapen of ineens angstig zijn, terwijl ze nog gewoon menstrueren. Dat komt doordat progesteron vaak als eerste daalt, jaren voordat oestrogeen echt wegzakt en de opvliegers beginnen.

Het SWAN-onderzoek volgde 2.956 vrouwen tien jaar lang. Vrouwen die voor de overgang weinig angstig waren, hadden in de vroege en late perimenopauze en daarna een 1,56 tot 1,61 keer grotere kans op veel angstklachten, ook los van opvliegers. Het percentage met veel angst steeg van 4,4% voor de overgang naar 10,7% in de vroege en 13,5% in de late perimenopauze (Bromberger e.a., 2013). Opvallend: in dit onderzoek werd "hartbonzen of een racend hart" als een van de vier angstklachten gemeten.

Daarnaast is het risico op depressieve klachten in de perimenopauze ongeveer 40% hoger (UCL, 2024).

Wat dit voor jou betekent: ben je 40-plus, ben je nooit een angstig type geweest, en merk je nu ineens onrust, paniek of hartkloppingen? Denk dan ook aan je hormonen. Zeker als je cyclus verandert, of als de klachten meebewegen met je cyclus, bijvoorbeeld erger in de week voor je menstruatie.

Zo zie je het in je Daysy-curve

Een fase na je eisprong die korter is dan 10 dagen, een temperatuur die traag stijgt of snel weer zakt, of cycli zonder temperatuurstijging: allemaal tekenen dat je minder progesteron aanmaakt. Leg je klachten naast je curve. Vaak zie je een patroon.

Rode vlaggen: wanneer je altijd je hart laat checken

Hartkloppingen in de overgang zijn meestal onschuldig. Maar ga er nooit zomaar van uit dat het "de hormonen" zijn. Vrouwen krijgen ook hartproblemen, en die worden bij vrouwen vaker gemist.

Bel direct 112 als je klachten ook in rust langer dan 5 minuten duren en je een van deze signalen hebt (Hartstichting):

• Pijn of een drukkend, knellend of beklemmend gevoel op de borst.
• Pijn die uitstraalt naar je arm, schouder, kaak, nek, rug of tussen je schouderbladen.
• Zweten, misselijkheid, braken, of bleek of grauw zien.
• Kortademigheid.
• Duizeligheid of flauwvallen.

De Hartstichting noemt hartkloppingen, ernstige vermoeidheid en pijn in kaak of rug als signalen die bij vrouwen ook kunnen voorkomen.

Maak een afspraak bij je huisarts als:

• Je hart onregelmatig of heel snel klopt, of lang blijft doorslaan.
• Je hartkloppingen hebt bij inspanning.
• Je hartkloppingen samengaan met kortademigheid of opgezette enkels.
• Hart- en vaatziekten of plotselinge hartdood voorkomen in je familie.
• Je je zorgen maakt. Dat is reden genoeg.

Wat kan er nog meer achter zitten?

Hartkloppingen kunnen ook komen door een te snel werkende schildklier, bloedarmoede of ijzertekort (bijvoorbeeld door hevig bloedverlies), cafeïne, alcohol, nicotine of medicijnen. Je huisarts kan met een hartfilmpje (ECG) en bloedonderzoek naar onder meer Hb, ferritine en schildklier veel uitsluiten. Soms krijg je een kastje mee dat je hartritme een of meer dagen meet.

Is je hart goed gecontroleerd en zijn er geen afwijkingen gevonden? Dan helpt die geruststelling vaak al: je weet dat het onaangenaam is, maar niet gevaarlijk.

Wat helpt

Ademhaling: je snelste rem

Langzaam ademhalen, met een uitademing die langer is dan je inademing, activeert het deel van je zenuwstelsel dat je hartslag vertraagt. In een klein onderzoek gaf 5 minuten ademen in een ritme van 4 seconden in en 6 seconden uit duidelijk minder angst dan gewoon ademen (Iwabe e.a., 2025). Dat onderzoek was bij jonge, gezonde mensen, maar de techniek is veilig en voor iedereen bruikbaar.

Probeer het zo:

• Ga zitten of liggen, met een hand op je buik.
• Adem 4 tellen in door je neus; je buik komt omhoog.
• Adem 6 tellen rustig uit door je mond.
• Doe dit 5 minuten, of tot je merkt dat je hart rustiger wordt.

Doe het ook op momenten dat het goed gaat. Dan werkt het beter als je het nodig hebt, zoals 's nachts om drie uur.

Cafeïne en alcohol

Cafeïne zet je stresssysteem extra aan en kan hartkloppingen en onrust uitlokken. Merk je dat? Beperk koffie tot 1 tot 2 kopjes in de ochtend, en let op energiedrank, cola, zwarte en groene thee en pure chocolade. Alcohol voelt ontspannend, maar verstoort je slaap en geeft 's nachts vaak juist hartkloppingen en opvliegers.

Magnesium

Magnesium draagt bij aan een normale werking van het zenuwstelsel en een normale psychologische functie (toegestane EU-claims). Veel vrouwen merken dat ze er rustiger van worden en beter slapen. Het bewijs dat magnesium angst of hartkloppingen in de overgang vermindert, is nog beperkt. Kies een goed opneembare vorm zoals magnesiumbisglycinaat.

Cognitieve gedragstherapie (CGT)

CGT leert je anders omgaan met lichamelijke signalen en pieker gedachten, zodat de cirkel van hartkloppingen en angst doorbroken wordt. CGT wordt in internationale richtlijnen en in de Lancet-serie over de menopauze aanbevolen bij opvliegers en nachtzweten, en helpt ook bij stress, slaap en stemming (KCL over de Lancet-serie, 2024). Vraag je huisarts naar een psycholoog of de POH-GGZ.

Verder

• Slaap: een koele slaapkamer en vaste tijden. Slaaptekort maakt je zenuwstelsel prikkelbaarder.
• Beweging: wandelen, fietsen en krachttraining verlagen je stressniveau. Bouw rustig op.
• Bloedsuiker: eet regelmatig, met eiwit bij elke maaltijd. Een bloedsuikerdip kan voelen als onrust of hartkloppingen.
• IJzer: laat ferritine meten als je veel bloedt. Een tekort kan hartkloppingen geven.
• Ondersteun je progesteron: rust, slaap en minder stress helpen je eisprong op gang te houden.
• Medische opties: bij veel klachten kan je huisarts hormonale of niet-hormonale behandelingen met je bespreken.

Naar de huisarts: zo bereid je je voor

• Noteer een paar weken wanneer je hartkloppingen of angst hebt: tijdstip, situatie, hoe lang, wat je voelde.
• Leg het naast je cyclus of je Daysy-curve. Bewegen de klachten mee?
• Noem zelf de overgang als mogelijke oorzaak: "Kan het ook de perimenopauze zijn?"
• Vraag om een hartfilmpje en bloedonderzoek naar Hb, ferritine en schildklier.

Wil je weten waar je staat in de overgang? Doe het Overgangskompas.

Of kijk samen met mij naar je cyclus en je klachten in een 1-op-1 videocall. In onze Facebookgroep Moeiteloos Vruchtbaar merk je dat je niet de enige bent.

Deze blog is bedoeld als informatie en vervangt geen medisch advies. Twijfel je over je hart? Bel je huisarts, of bij acute klachten 112.

Bronnen

• Carpenter e.a., A systematic review of palpitations prevalence by menopausal status, Curr Obstet Gynecol Rep (2021)
• Carpenter e.a., Palpitations across the menopause transition in SWAN, Menopause (2023)
• Bromberger e.a., Does risk for anxiety increase during the menopausal transition? SWAN, Menopause (2013)
• Gao e.a., Allopregnanolone and GABA-A receptor sensitivity in PMDD, Frontiers in Psychiatry (2023)
• UCL over Badawy e.a., Journal of Affective Disorders (2024)
• Hartstichting, Herken een hartinfarct (2022)
• Iwabe e.a., Slow-paced breathing reduces anxiety, Frontiers in Human Neuroscience (2025)
• King's College London over de Lancet-serie Menopause (2024)

Als er iets in je lichaam niet goed voelt, neem dan contact op met je arts. Het Daysy Journaal is educatief en geen medisch advies.