Vroege overgang: als het voor je 40e begint en je hebt nog een kinderwens

Je bent 41. Je cyclus wordt korter, je slaapt slechter en je hebt soms een opvlieger. En tegelijk heb je het verlangen om zwanger te worden, jullie willen ervoor gaan. Maar je gynaecoloog geeft aan dat je eierstokken 'vroeg moe' zijn of de AMH test wijst uit dat je nog maar weinig eicellen hebt.

Weinig dingen geven zoveel stress als het gevoel dat de tijd dringt. Het internet staat vol met wondermiddelen en succesverhalen van vrouwen van 47. Tegelijk hoor je dat het 'na je 40e eigenlijk niet meer lukt'. Je emoties lopen hoog op.

In deze blog lees je eerlijk wat er bekend is. Wat een vroege overgang is en hoe je signalen herkent. Hoe groot je kansen zijn op een natuurlijke zwangerschap na je 40e, en wat je zelf kunt doen om je cyclus en ovulatie zo goed mogelijk te houden. Wat IVF, ICSI en eicellen invriezen in werkelijkheid opleveren. Welke mogelijkheden er zijn met een donor of een draagmoeder, en wat de wet in Nederland zegt. En hoe je omgaat met de emoties die hierbij horen.

Kort antwoord: na je 40e daalt je vruchtbaarheid duidelijk, maar zolang je ovuleert kun je zwanger worden. Je kansen zijn het grootst als je weet wanneer je ovuleert, gezond leeft en niet te lang wacht met hulp zoeken: na 6 maanden proberen. IVF met eigen eicellen leidt boven de 40 in ongeveer 1 op de 10 terugplaatsingen tot een baby, en minder naarmate je ouder wordt. Eicellen invriezen werkt het best voor je 35e. Met gedoneerde eicellen zijn de kansen veel hoger, omdat die van een jongere vrouw komen.

Vroege overgang: wat is het precies?

De meeste vrouwen hebben hun laatste menstruatie rond hun 50e. De jaren ervoor, de perimenopauze, beginnen gemiddeld rond je 47e (Wright e.a., 2024). Maar bij een deel van de vrouwen begint het veel eerder.

POI: als je eierstokken voor je 40e minder gaan werken

Bij POI (premature ovarian insufficiency) werken je eierstokken voor je 40e niet meer goed. De internationale richtlijn stelt de diagnose bij:

• een verstoorde cyclus: minstens 4 maanden geen of een onregelmatige menstruatie, en
• een verhoogd FSH: hoger dan 25 IE/l, zo nodig na 4 tot 6 weken herhaald (ESHRE, 2024).

Een lage AMH-waarde alleen is niet genoeg voor de diagnose (ESHRE, 2024). AMH zegt iets over je voorraad eitjes, maar niet over de kwaliteit of over je kans om zwanger te worden in een natuurlijke cyclus.

Belangrijk om te weten: POI is niet hetzelfde als een definitieve menopauze. Je eierstokken kunnen af en toe nog een eitje laten rijpen. Een natuurlijke zwangerschap is daardoor soms nog mogelijk, al is de kans flink kleiner (ESHRE, 2024). Daarnaast adviseert de richtlijn vrouwen met POI om hormonen te gebruiken tot de gewone leeftijd van de menopauze, om hun botten, hart en hersenen te beschermen (ESHRE, 2024).

Signalen die je op je curve en in je lichaam ziet

• Je cyclus wordt korter (bijvoorbeeld onder de 25 dagen) of juist onregelmatig.
• Je ziet op je Daysy-curve vaker cycli zonder duidelijke temperatuurstijging (geen ovulatie).
• De fase na de ovulatie wordt korter dan 10 dagen.
• Je krijgt opvliegers, nachtzweten, slaapproblemen of een droge vagina.
• Je menstruatie blijft maanden weg zonder dat je zwanger bent.

Lees meer over het lezen van je curve in onze blog Je cyclus na je 40e: zo lees je je Daysy-curve.

Herken je dit, en heb je een kinderwens? Wacht dan niet af. Ga naar je huisarts en vraag om onderzoek. Hoe eerder je weet waar je staat, hoe meer opties je hebt.

Je kansen op een natuurlijke zwangerschap na je 40e

Eerst het eerlijke verhaal, want je verdient echte cijfers in plaats van valse hoop of onnodige angst.

Wat het onderzoek zegt

• Rond je 40e is je vruchtbaarheid ongeveer gehalveerd vergeleken met eind twintig en begin dertig (ASRM, 2022).
• Het vruchtbare venster blijft even lang: de 6 dagen die eindigen op de dag van de ovulatie. Wat afneemt is de kans op succes per cyclus (ASRM, 2022).
• In een bevolkingsgroep zonder anticonceptie lag de gemiddelde leeftijd bij de laatste zwangerschap net onder de 41 jaar (ASRM, 2022).
• Ter vergelijking: van de vrouwen van 35 of jonger is na 6 maanden ongeveer 7 op de 10 zwanger en na een jaar 8 op de 10 (Thuisarts.nl). Na je 40e duurt het gemiddeld langer en lukt het minder vaak.

Waarom het moeilijker wordt

Het gaat niet alleen om het aantal eitjes, maar vooral om de kwaliteit. Je eitjes zijn net zo oud als jij. Met de jaren maken ze vaker fouten bij het verdelen van de chromosomen. Daardoor:

• lukt een bevruchting vaker niet;
• nestelt een embryo zich minder vaak in;
• eindigt een zwangerschap vaker in een miskraam. Het risico op een miskraam stijgt na je 40e sterk, tot ongeveer de helft van de zwangerschappen rond je 45e;
• is de kans op een chromosoomafwijking bij het kind groter, zoals het syndroom van Down.

Wanneer zoek je hulp?

Ben je 35 of ouder? Dan adviseren vruchtbaarheidsexperts om na 6 maanden proberen zonder zwangerschap onderzoek te laten doen, vanwege de snellere daling van de vruchtbaarheid (ASRM, 2022). Ben je 40 of ouder, of heb je signalen van een vroege overgang? Ga dan meteen bij de start van je kinderwens naar je huisarts. Bespreek ook je partner: ook de vruchtbaarheid van mannen neemt met de leeftijd af.

Daysy-tip: met Daysy zie je of je nog ovuleert en wanneer. Neem een paar maanden curves mee naar je huisarts of gynaecoloog. Dat geeft direct inzicht in je cyclus en scheelt soms maanden zoeken.

Zo houd je je cyclus en ovulatie zo goed mogelijk

Je kunt je leeftijd niet veranderen en ook je eitjesvoorraad niet aanvullen. Wat je wel kunt doen: zorgen dat je lichaam de beste omstandigheden biedt voor een ovulatie, een gezond eitje, een goede progesteronfase en een innesteling. Een eitje rijpt ongeveer drie maanden voordat het springt. Wat je nu verandert, telt dus mee voor de eitjes van over een paar maanden.

1. Weet wanneer je ovuleert

Na je 40e worden cycli wisselender. Rekenen met 'dag 14' klopt dan vaak niet meer. Met Daysy meet je elke ochtend je temperatuur en zie je:

• wanneer je vruchtbare dagen zijn (rood);
• of je ovulatie is bevestigd door een temperatuurstijging en de groene dagindicatie;
• hoe lang je fase na de ovulatie is. Korter dan 10 dagen kan wijzen op een zwakke progesteronfase.

Vrij in je vruchtbare dagen om de 1 tot 2 dagen, en vooral in de 2 dagen voor de ovulatie. Dan is de kans op zwangerschap het grootst (ASRM, 2022). Ook daarbuiten regelmatig vrijen, haalt de druk eraf.

2. Leefstijl: de basis voor gezonde eitjes

• Stop met roken. Roken beschadigt eitjes en vervroegt de overgang.
• Beperk alcohol, liefst helemaal niet als je zwanger wilt worden.
• Een gezond gewicht: zowel ondergewicht als overgewicht verstoort je ovulatie. Crashdiëten en heel intensief sporten kunnen je ovulatie juist stilleggen.
• Stabiele bloedsuiker: eet eiwit, gezonde vetten en vezels bij elke maaltijd. Beperk suiker en snelle koolhydraten.
• Slaap en stress: langdurige stress verhoogt cortisol, wat je hormonale aansturing van de ovulatie kan verstoren.
• Beweeg regelmatig, met aandacht voor kracht en ontspanning.

3. Voeding en orthomoleculaire ondersteuning

Gebruik geen losse hoge doses zonder begeleiding. Een goed samengesteld zwangerschapsvitamine is voor de meeste vrouwen de basis. In mijn begeleiding werk ik daarvoor met een samengesteld Zwangerschapsvitamine Pakket, met goed opneembare vormen van deze voedingsstoffen.

4. Laat je schildklier en andere waarden checken

Een te trage of te snelle schildklier, een hoog prolactine of een tekort aan vitamine D of ijzer kunnen je cyclus verstoren. Dat is goed te onderzoeken en vaak goed te behandelen.

*Ik adviseer vrouwen om bloedonderzoek te doen als hun basale lichaamstemperatuur langere tijd laag is. Een dame bleek afwijkende TSH, vrije T3 en vrije T4 waarden te hebben. Haar D3 en ferritine waren ook niet optimaal. De oorzaak van meerdere miskramen en de PCOS (tegenwoordig PMOS) werd steeds meer duidelijk. Ze startte met voeding, leefstijl en supplementen adviezen en kon de gerichte behandeling bij een internist starten.

IVF en ICSI boven de 40: wat zijn de resultaten?

Bij IVF worden je eierstokken met hormonen gestimuleerd om meerdere eitjes te laten rijpen. Die worden aangeprikt en in het laboratorium bevrucht. Bij ICSI wordt één zaadcel direct in de eicel gespoten. ICSI wordt vooral gebruikt als er een probleem is met het zaad. Het verbetert de kansen niet als het probleem bij de leeftijd van de eitjes ligt.

De cijfers

De Britse toezichthouder HFEA publiceert jaarlijks de resultaten van alle behandelingen. Kans op een geboorte per teruggeplaatst embryo, bij IVF met eigen eicellen (HFEA, voorlopige cijfers 2022):

In 2021 lag de kans op een geboorte per terugplaatsing voor vrouwen van 43 tot 50 jaar gemiddeld op 4% (HFEA, 2021).

Wat zeggen deze cijfers?

• Ze gaan over één terugplaatsing. Met meerdere pogingen loopt de totale kans op, maar boven de 43 blijft die laag.
• Het verschil tussen zwanger worden en een baby krijgen wordt groter met de leeftijd. Dat komt door het hogere risico op een miskraam.
• Boven de 40 levert een stimulatie vaak minder eitjes op. Soms is er geen embryo om terug te plaatsen.

Vergoeding in Nederland

• Het basispakket vergoedt IVF en ICSI tot je 43e verjaardag: de eerste drie pogingen per gewenste zwangerschap. Een poging begint pas te tellen als er een eicelpunctie is geweest.
• Ben je jonger dan 38, dan wordt bij de eerste twee pogingen één embryo teruggeplaatst.
• Je eigen risico geldt voor de behandeling. Controleer altijd de actuele voorwaarden bij je zorgverzekeraar.

Extra's die (nog) niet bewezen helpen

Klinieken bieden soms extra behandelingen aan, zoals het testen van embryo's op chromosoomafwijkingen (PGT-A), 'endometrium scratching' of extra kweekmethoden. Voor de meeste van deze extra's is niet aangetoond dat ze je kans op een baby vergroten. Vraag altijd naar het bewijs en de kosten.

Goed om te weten: veel Nederlandse klinieken starten na je 43e geen IVF met eigen eicellen meer, omdat de kansen dan heel klein zijn. Wil je toch nog een eigen poging, bespreek dan eerlijk met je arts wat je realistische kans is.

Eicellen invriezen: wat zijn de werkelijke resultaten?

Eicellen invriezen wordt soms gepresenteerd als een verzekering voor later. Dat is het niet. Het is een kans, en hoe groot die kans is, hangt vooral af van hoe oud je bent op het moment van invriezen en hoeveel eicellen je invriest.

Hoe het werkt

Je krijgt net als bij IVF een hormoonbehandeling. De eitjes worden aangeprikt en met een snelle invriesmethode (vitrificatie) bewaard. Wil je ze later gebruiken, dan worden ze ontdooid, bevrucht met zaad (meestal via ICSI) en wordt een embryo teruggeplaatst.

Wat zeggen de resultaten?

• De leeftijd bij invriezen telt, niet de leeftijd bij terugplaatsen. Een eitje dat je op je 34e invriest, gedraagt zich als een eitje van 34. De Britse toezichthouder HFEA adviseert om voor een inschatting te kijken naar de IVF-resultaten bij de leeftijd waarop je invriest (HFEA). Die zie je in de tabel hierboven.
• Niet elk eitje wordt een baby. Een deel overleeft het ontdooien niet, een deel wordt niet bevrucht en een deel van de embryo's nestelt niet in.
• Grofweg: rekenmodellen laten zien dat ongeveer 10 tot 15 rijpe eicellen, ingevroren voor je 35e, een redelijke kans geven op een kind. Rond je 40e heb je voor een vergelijkbare kans veel meer eicellen nodig, vaak meer dan één stimulatie. En ook dan blijft de kans duidelijk lager.
• Er zijn nog relatief weinig vrouwen die hun ingevroren eicellen echt hebben gebruikt. De HFEA noemt de aantallen 'vrij laag', waardoor de cijfers onzeker zijn (HFEA).

Wanneer is het zinvol?

• Het meeste rendement heb je voor je 35e.
• Tussen 35 en 38 kan het nog zinvol zijn, maar de kans per eicel daalt.
• Na je 40e is de kans per ingevroren eicel zo klein, dat veel klinieken het afraden of niet meer aanbieden. Overweeg dan liever direct een zwangerschap, eventueel met hulp.

Kosten en praktisch

• Eicellen invriezen zonder medische reden wordt in Nederland niet vergoed door de basisverzekering. Reken op enkele duizenden euro's per behandeling, plus bewaarkosten per jaar en later de kosten van ontdooien en terugplaatsen.
• In het Verenigd Koninkrijk kost het hele traject gemiddeld £7.000 tot £8.000 (HFEA). In Nederland zijn de kosten per kliniek verschillend.
• Klinieken plaatsen embryo's in Nederland meestal tot ongeveer je 50e terug.

Gevolgen voor de zwangerschap en het kind

Tot nu toe zijn er bij kinderen uit ingevroren eicellen geen aanwijzingen voor meer aangeboren afwijkingen dan bij gewone IVF. Wel geldt: hoe ouder je bent tijdens de zwangerschap, hoe groter de kans op complicaties zoals een hoge bloeddruk of zwangerschapsdiabetes. Daarover lees je verderop meer.

Zwanger met hulp van een donor of een draagmoeder

Als je eigen eicellen niet meer voldoende kans geven, of als er geen partner of geen geschikt zaad is, zijn er andere wegen. Ze roepen grote vragen op: medisch, juridisch en emotioneel.

Eiceldonatie

Bij eiceldonatie gebruik je eicellen van een andere, meestal jongere vrouw. Die worden bevrucht met het zaad van je partner of een donor, en het embryo wordt bij jou teruggeplaatst. Je draagt de zwangerschap zelf.

• Kansen: die hangen af van de leeftijd van de donor, niet van jouw leeftijd. Daardoor zijn de kansen boven de 40 veel hoger dan met eigen eicellen.
• Bij POI is eiceldonatie een erkende manier om zwanger te worden (ESHRE, 2024).
• Risico's: een zwangerschap na eiceldonatie geeft een grotere kans op zwangerschapshypertensie en pre-eclampsie wat een aanleiding kan zijn voor vroeggeboorte (prematuriteit en dismaturiteit) met alle risico's die daaraan verbonden zijn. Je wordt daarom extra gecontroleerd.
• In Nederland: er zijn weinig eiceldonoren, waardoor de wachttijden lang kunnen zijn. Veel vrouwen nemen zelf een bekende donor mee, zoals een zus of vriendin. Een donor krijgt een onkostenvergoeding, maar betaald doneren is niet toegestaan.
• In het buitenland, bijvoorbeeld in Spanje, is eiceldonatie vaak sneller beschikbaar. Daar is de donor meestal anoniem. Dat betekent dat je kind later niet kan achterhalen van wie het afstamt.

Zaaddonatie

Zaaddonatie is een optie voor alleenstaande vrouwen, vrouwenparen en stellen waarbij het zaad van de partner niet geschikt is. Het zaad wordt via inseminatie (IUI) of bij IVF gebruikt. Boven de 40 hangt je kans vooral af van je eigen eicellen. De kansen zijn dan vergelijkbaar met die van IUI of IVF met eigen eicellen op jouw leeftijd.

Nederlandse regels voor donatie

• Donoren in Nederlandse klinieken zijn sinds 2004 niet anoniem. Een kind mag vanaf 16 jaar de identiteit van de donor opvragen. Vanaf 12 jaar kan het al algemene gegevens opvragen (Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting).
• Klinieken houden een maximum aan voor het aantal gezinnen per donor.
• Bij een privé donor buiten een kliniek gelden deze afspraken niet automatisch. Leg afspraken over ouderschap en contact goed vast, het liefst met juridisch advies.

Draagmoederschap

Bij draagmoederschap draagt een andere vrouw de zwangerschap voor jou.

• Laagtechnologisch: de draagmoeder raakt zwanger met haar eigen eicel en het zaad van de wensvader of een donor. Ze is dan ook de genetische moeder.
• Hoogtechnologisch: er wordt via IVF een embryo van de wensouders (of met donorcellen) bij de draagmoeder teruggeplaatst. In Nederland kan dit alleen onder strikte voorwaarden, in een beperkt aantal centra.

Wat zegt de Nederlandse wet?

• Draagmoederschap is niet verboden, maar commercieel draagmoederschap wel. Het is strafbaar om er beroeps- of bedrijfsmatig in te bemiddelen of om er openlijk reclame voor te maken. Een draagmoeder mag alleen een vergoeding van onkosten krijgen.
• De vrouw die bevalt, is wettelijk de moeder. De wensouders worden pas juridisch ouders via een gerechtelijke procedure, meestal met een ondertoezichtstelling en adoptie. Dat kan lang duren.
• Er wordt gewerkt aan nieuwe wetgeving om de positie van kind, draagmoeder en wensouders beter te regelen. Check de actuele stand voordat je stappen zet.
• Draagmoederschap in het buitenland (bijvoorbeeld in de VS of Oekraïne) kan juridisch ingewikkeld zijn. Het ouderschap wordt in Nederland niet automatisch erkend.

Consequenties om over na te denken

• Afstamming: ieder kind heeft er belang bij om te weten waar het vandaan komt. Hoe en wanneer vertel je het je kind?
• Relaties: wat betekent een bekende donor of draagmoeder voor jullie relatie, nu en later?
• Financieel: behandelingen in het buitenland, juridische procedures en onkostenvergoedingen kunnen veel kosten.
• Emotioneel: afscheid nemen van een genetisch eigen kind is een rouwproces op zich. De effecten psychisch en emotioneel bij het kind mogen niet onderschat worden.

Advies: praat met een fertiliteitsarts, een psycholoog die gespecialiseerd is in vruchtbaarheid, en bij donatie of draagmoederschap ook met een jurist. Ook Freya, de Nederlandse patiëntenvereniging bij vruchtbaarheidsproblemen, heeft veel informatie.

Zwanger na je 40e: wat betekent het voor jou en je kind?

De meeste vrouwen die na hun 40e zwanger worden, krijgen een gezond kind. Toch is het goed om te weten welke risico's groter worden, zodat je goed begeleid wordt.

Voor jou

• Miskraam: het risico stijgt duidelijk met de leeftijd.
• Zwangerschapsdiabetes en hoge bloeddruk of pre-eclampsie komen vaker voor, zeker na eiceldonatie of bij een meerling.
• Een keizersnede of ingeleide bevalling is vaker nodig.
• Herstel: het kan meer tijd en energie kosten. Een goede conditie voor je zwangerschap helpt.

Voor je kind

• Chromosoomafwijkingen, zoals het syndroom van Down, komen vaker voor als de eicel ouder is. Dat geldt niet bij gedoneerde eicellen van een jongere vrouw.
• Vroeggeboorte en een laag geboortegewicht komen vaker voor.
• Bij IVF en ICSI is de kans op een meerling groter als er meer embryo's worden teruggeplaatst. Daarom plaatsen klinieken meestal één embryo terug.

Wat je kunt doen

• Voorbereiden: foliumzuur (folaat), een gezond gewicht, gezonde voeding en een optimale vitamine D- en ijzerstatus.
• Prenatale screening: in Nederland kun je kiezen voor de NIPT, een bloedtest die onderzoekt of je kind mogelijk een chromosoomafwijking heeft. Je verloskundige of gynaecoloog legt je de mogelijkheden uit.
• Goede begeleiding: na je 40e word je vaak (mede) begeleid door een gynaecoloog. Bespreek je wensen voor de bevalling op tijd.
• Bloeddruk en bloedsuiker worden extra in de gaten gehouden. Dat is goed: zo worden problemen vroeg ontdekt.

De emotionele kant: als je kinderwens en je overgang elkaar raken

Een kinderwens na je 40e, of het nieuws dat je eierstokken vroeg minder gaan werken, raakt je diep. Het gaat niet alleen over cijfers en behandelingen, maar over je toekomstbeeld, je relatie en je lichaam.

Wat je kunt ervaren

• Tijdsdruk en paniek: elke maand die voorbijgaat, voelt als verloten tijd.
• Rouw: om de kinderen die je misschien niet krijgt, of om een genetisch eigen kind.
• Schuld en schaamte: 'had ik maar eerder...', of het gevoel dat je lichaam faalt.
• Eenzaamheid: vriendinnen met kinderen of juist in de overgang begrijpen niet altijd waar je staat.
• Spanning in je relatie: jullie kunnen verschillend omgaan met de onzekerheid, of verschillende grenzen hebben bij behandelingen.
• De achtbaan van hoop en teleurstelling, elke cyclus opnieuw.

Al deze gevoelens zijn normaal. Je hoeft ze niet weg te duwen of 'positief te blijven'.

Wat helpt

• Informatie: weten wat je echte kansen zijn, geeft rust en helpt je keuzes te maken.
• Grenzen bepalen: spreek samen af hoe lang en hoe ver je wilt gaan, en evalueer dat regelmatig.
• Steun zoeken: bij je partner, een vriendin, lotgenoten of een psycholoog die gespecialiseerd is in vruchtbaarheid.
• Zorg voor jezelf: slaap, beweging, voeding en momenten waarop je kinderwens even niet centraal staat.
• Ruimte voor een ander toekomstbeeld: soms verandert een kinderwens van vorm. Ook dat verdient aandacht.

Meer over je kinderwens

Op onze hub Kinderwens vind je alles over zwanger worden: je cyclus leren kennen, je vruchtbare dagen bepalen met Daysy, voeding en suppletie, en hulp als het niet vanzelf lukt.

Praat ook mee in onze Facebookgroep Moeiteloos Vruchtbaar.

Je hoeft dit niet alleen te doen

Als orthomoleculair cyclus- en hormoonexpert help ik vrouwen om hun cyclus te begrijpen en hun lichaam zo goed mogelijk voor te bereiden op een zwangerschap. We kijken samen naar je Daysy-curve, je ovulatie en je progesteronfase, je voeding, mogelijke tekorten en je leefstijl. En ik help je om goed voorbereid naar je huisarts of fertiliteitsarts te gaan.

→ Plan je 1-op-1 gesprek

→ Bekijk Daysy en zie elke maand of en wanneer je ovuleert.

Disclaimer: deze blog geeft algemene informatie en vervangt geen medisch of juridisch advies. Cijfers over behandelingen verschillen per kliniek en per persoon. Bespreek je situatie met je huisarts, gynaecoloog of fertiliteitsarts, en bij donatie of draagmoederschap ook met een jurist. Daysy is een vruchtbaarheidsmonitor die je helpt je cyclus te begrijpen. Daysy is geen anticonceptiemiddel en geen behandeling voor vruchtbaarheidsproblemen.

Bronnen

• ESHRE (2024). International evidence-based guideline on premature ovarian insufficiency.
• Practice Committee of the ASRM (2022). Optimizing natural fertility: a committee opinion. Fertility and Sterility, 117(1), 53–63.
• HFEA. Fertility treatment 2022: preliminary trends and figures.
• HFEA. Fertility treatment 2021: preliminary trends and figures.
• HFEA. Egg freezing.
• El Khoudary SR e.a. (2020). Menopause transition and cardiovascular disease risk. Circulation, 142(25), e506–e532.
• Wright VJ e.a. (2024). The musculoskeletal syndrome of menopause. Climacteric, 27(5), 466–472.
• Thuisarts.nl. Ik wil zwanger worden.
• Wet donorgegevens kunstmatige bevruchting (2004).

Als er iets in je lichaam niet goed voelt, neem dan contact op met je arts. Het Daysy Journaal is educatief en geen medisch advies.