Eicelkwaliteit en progesteron optimaliseren: de 90-dagen voorbereiding op een zwangerschap zonder klachten

In het kort

• De eicel waarmee je over drie maanden zwanger wordt, is nu al aan het rijpen. Die rijping duurt ongeveer 85 tot 90 dagen.
• Wat je in die periode eet, hoe je slaapt en hoeveel stress je hebt, beïnvloedt de kwaliteit van die eicel.
• Een goede eicel geeft na de eisprong een sterk geel lichaam, en dat maakt het progesteron aan dat je nodig hebt voor de innesteling en gedurende de zwangerschap.
• Voeding is de basis. Bij PCOS (tegenwoordig PMOS), uitblijvende menstruaties na de pil of een korte luteale fase is voeding alleen soms niet genoeg.

Wil je de komende maanden zwanger worden? Dan heb je meer invloed dan je misschien denkt. Veel vrouwen richten zich alleen op het timen van de eisprong. Maar de kwaliteit van de eicel die op die dag vrijkomt, is in de maanden daarvoor gevormd. In deze blog lees je hoe dat werkt, wat je zelf kunt doen, en wanneer persoonlijke begeleiding verstandig is.

De levenscyclus van een eicel: waarom 90 dagen?

Je wordt geboren met al je eicellen. Die liggen te rusten in kleine blaasjes in je eierstokken, de follikels. Elke maand wordt een groepje follikels "wakker". Dat proces heet folliculogenese.

De Franse onderzoeker Alain Gougeon bracht dit proces in kaart. Zijn conclusie: vanaf het moment dat een follikel echt begint te groeien, duurt het ongeveer 85 dagen (zo'n drie cycli) voordat hij klaar is om te springen (Gougeon, 1986; 1996).

De eicel rijping in vier stappen:

• Rustfase: de eicel ligt maandenlang tot jarenlang in een rustend follikeltje.
• Groeifase (± 85 dagen vóór de eisprong): een groepje follikels begint te groeien. Het celmateriaal, de energiecentrales (mitochondriën) en het omliggende vocht worden opgebouwd.
• Selectie (vanaf het eind van de vorige cyclus): uit de follikels van 2 tot 5 mm wordt er één gekozen die het verst groeit: de dominante follikel.
• Eisprong: de follikel springt, de eicel komt vrij, en wat achterblijft wordt het gele lichaam (corpus luteum) genoemd. Dat maakt progesteron aan.

Wat dit voor jou betekent: de omstandigheden in je lichaam in de afgelopen drie maanden bepalen mee hoe goed je eicel is. Dat geldt ook voor het gele lichaam. Een goed gerijpte follikel geeft een sterker geel lichaam, en daarmee meer progesteron in de tweede helft van je cyclus.

💡 Daarom is 90 dagen de ideale voorbereidingstijd. Begin je vandaag, dan profiteert de eicel van over drie maanden het meest van je inspanningen.

Wat heeft een eicel nodig om goed te rijpen?

Een rijpende eicel is een van de meest energie vragende cellen in je lichaam. Ze heeft vooral nodig:

• Energie: gezonde mitochondriën die genoeg energie maken voor een correcte celdeling.
• Bescherming tegen oxidatieve stress: antioxidanten uit groente, fruit, noten en zaden.
• Bouwstoffen: goede vetten voor de celwanden, eiwitten, en B-vitaminen (denk aan B12 en folaat) voor de aanmaak van DNA.
• Een stabiele bloedsuikerspiegel: te veel insuline verstoort de hormoonbalans in de eierstokken.
• Hormonale rust: genoeg slaap en weinig chronische stress, zodat je hersenen de juiste signalen naar je eierstokken sturen.

Wat kun je zelf doen? Voeding als basis

Het grootste onderzoek naar voeding en vruchtbaarheid is de Nurses' Health Study II van Harvard. Ruim 17.500 vrouwen werden acht jaar gevolgd. Vrouwen die vijf of meer gezonde voedings- en leefstijlgewoonten hadden, hadden 69% minder kans op vruchtbaarheidsproblemen door een uitblijvende eisprong (Chavarro et al., 2007a).

Hieronder per voedingsgroep wat het onderzoek laat zien.

1. Goede vetten: de bouwstenen van je hormonen

Je geslachtshormonen, ook progesteron, worden gemaakt uit cholesterol. Te weinig vet eten is dus niet gunstig als je zwanger wilt worden.

• Kies vaker: olijfolie, avocado, noten, zaden (lijnzaad, chiazaad, walnoten) en vette vis (zalm, makreel, haring, sardines).
• Vermijd: transvetten. Die zitten in sommige koekjes, gebak, snacks en gefrituurd eten. Elke 2% van je energie uit transvet in plaats van gezonde onverzadigde vetten ging samen met ruim twee keer zoveel kans op ovulatieproblemen (Chavarro et al., 2007b).

2. Eiwitten: kies ook voor plantaardig

Eiwitten zijn nodig voor celgroei en hormoonaanmaak. Het soort eiwit lijkt uit te maken. Vrouwen die 5% van hun energie uit dierlijke eiwitten vervingen door plantaardige eiwitten, hadden meer dan 50% minder kans op ovulatieproblemen (Chavarro et al., 2008a).

• Plantaardig: linzen, kikkererwten, bonen, tofu, tempeh, edamame, quinoa, noten.
• Dierlijk: eieren, vis, gevogelte en zuivel.
• Eet bij elke maaltijd een eiwitbron. Dat houdt ook je bloedsuiker stabiel.

3. Koolhydraten: kwaliteit boven kwantiteit

Het gaat niet om géén koolhydraten, maar om de juiste. Vrouwen met de hoogste glycemische last (veel snelle koolhydraten zoals wit brood, frisdrank en zoetigheid) hadden bijna twee keer zoveel kans op ovulatieproblemen (Chavarro et al., 2009).

• Kies: havermout, haver-, teff-, rijstbrood, zilvervliesrijst, quinoa, zoete aardappel, peulvruchten, groente en fruit.
• Beperk: witte pasta, wit brood, frisdrank, sap, snoep en koek.
• Tip: combineer koolhydraten altijd met eiwit, vet of vezels. Dan stijgt je bloedsuiker minder snel.

4. Kleur op je bord

Groente, fruit, kruiden en specerijen leveren antioxidanten en folaat. Mik op minstens 400 gram groente en 2 stuks fruit per dag. Vooral donkergroene bladgroente (spinazie, boerenkool, rucola) is rijk aan folaat.

10-dagen menu voor een betere eicelkwaliteit

Dit menu volgt de principes hierboven: plantaardige eiwitten, goede vetten, langzame koolhydraten en veel groente. Het is een inspiratie, geen strikt dieetplan. Pas porties aan op je eigen energiebehoefte.

⚠️ Let op als je zwanger wilt worden: vermijd alcohol, nicotine en beperk cafeïne.

Tussendoortjes: een handje ongezouten noten, een stuk fruit met notenpasta, wortel of komkommer met hummus, een paar stukjes pure chocolade (70%+), of yoghurt met zaden.

Drinken: water, kruidenthee (rooibos, brandnetel, kamille, groene thee), en maximaal 2 koppen koffie per dag in de ochtend.

Waarom voeding alleen soms niet genoeg is

Gezonde voeding is de basis. Maar ik zie in mijn praktijk vaak vrouwen die al jaren gezond eten en tóch klachten houden. Dat komt omdat er bij cyclusklachten vaak een onderliggende disbalans speelt, die met voeding alleen niet snel genoeg herstelt.

PCOS (tegenwoordig PMOS)

Bij PCOS (tegenwoordig PMOS) spelen vaak insulineresistentie en verhoogde mannelijke hormonen een rol. Jawel, vrouwen hebben ook mannelijke hormonen. Daardoor groeien follikels wel, maar springen ze niet. De internationale PCOS (tegenwoordig PMOS)-richtlijn van 2023 noemt leefstijl (voeding en beweging) de eerste stap voor iedereen met PCOS (tegenwoordig PMOS) (Teede et al., 2023).

Over inositol is de richtlijn voorzichtig: het bewijs is beperkt en niet eenduidig, en voor vruchtbaarheid noemt de richtlijn het nog experimenteel. In de praktijk zie ik dat een gericht plan met voeding, beweging en goed gekozen supplementen vrouwen met PCOS (tegenwoordig PMOS) kan helpen om hun cyclus regelmatiger te krijgen. Lees meer in PCOS (tegenwoordig PMOS) supplementen: inositol en voeding.

PMS en heftige menstruatiepijn

Hevige PMS en pijn wijzen vaak op een disbalans tussen oestrogeen en progesteron, en op ontstekingsprocessen. Een paar onderzoeken:

• Omega-3: in een klein gerandomiseerd onderzoek bij tieners met menstruatiepijn daalde de klachtenscore met ruim een derde na twee maanden visolie (Harel et al., 1996).
• Magnesium met vitamine B6: verminderde PMS-klachten in een Iraans onderzoek, al was het placebo-effect ook groot (Fathizadeh et al., 2010).
• Monnikspeper (Vitex agnus-castus): in 7 van de 8 onderzoeken naar PMS beter dan de vergelijking (van Die et al., 2013).

⚠️ Gebruik monnikspeper niet zonder advies, niet in combinatie met hormonale anticonceptie of vruchtbaarheidsbehandelingen, en stop ermee zodra je zwanger bent.

Geen menstruatie of eisprong na het stoppen met anticonceptie

Na de pil, ring of hormoonspiraal herstelt de vruchtbaarheid meestal binnen enkele cycli. Na de prikpil duurt dat het langst: gemiddeld 5 tot 8 cycli (Yland et al., 2020). Langdurig gebruik van hormonale anticonceptie heeft volgens dit grote onderzoek geen blijvend effect op je vruchtbaarheid. In de praktijk hebben vrouwen meestal meerdere vormen van anticonceptie gebruikt. Het effect daarvan is nog niet onderzocht.

Blijft je menstruatie langer dan 3 tot 6 maanden weg? Dan kan er iets anders spelen, zoals PCOS (tegenwoordig PMOS) die door de pil verborgen bleef, te weinig eten of te veel sporten, stress, of een schildklier- of prolactineprobleem. Lees meer op stoppen met anticonceptie of in mijn e-book "Gestopt met de pil en nog steeds geen menstruatie? PCOS (tegenwoordig PMOS) of post-pil amenorroe".

Een korte luteale fase: te weinig progesteron

De luteale fase is de periode tussen je eisprong en je volgende menstruatie. In die fase maakt het gele lichaam progesteron. Progesteron maakt het baarmoederslijmvlies klaar voor de innesteling en houdt het in stand.

Wanneer is je luteale fase te kort?

De Amerikaanse vereniging voor voortplantingsgeneeskunde (ASRM) spreekt van een te korte luteale fase bij 10 dagen of korter (ASRM, 2021). In een onderzoek met ruim 1.600 cycli kwam een korte luteale fase voor in 18% van de cycli. In de cyclus daarna was de kans op zwangerschap iets lager. Na een jaar proberen was er geen verschil meer (Crawford et al., 2017).

Dat is goed nieuws: een enkele korte cyclus is geen reden tot paniek. Is je luteale fase steeds kort, dan is het wel de moeite waard om er iets aan te doen.

Hoe herken je een korte luteale fase met Daysy?

Progesteron verhoogt je basale lichaamstemperatuur. Daarom zie je in je Daysy-curve na de eisprong een temperatuurstijging. Tel het aantal dagen met een hoge temperatuur tot je menstruatie:

• 11 tot 16 dagen: een gezonde luteale fase.
• 10 dagen of minder: mogelijk een korte luteale fase.
• Bruine spotting een paar dagen vóór je menstruatie, of een temperatuur die al snel weer zakt, kan ook wijzen op te weinig progesteron.

Een ovulatietest (LH-test) kan dit niet laten zien. Die meet alleen de aanloop naar de eisprong, niet wat erna gebeurt.

Hoe maak je meer en beter progesteron aan?

Het belangrijkste inzicht: progesteron begint bij de follikel. Een goed gerijpte follikel geeft een sterk geel lichaam. Alles wat je eicelkwaliteit verbetert, helpt dus ook je progesteron. Daarnaast:

• Eet genoeg. Te weinig calorieën, koolhydraten of vet zet je hormoonsysteem op een laag pitje. Je lichaam gaat dan "overleven" in plaats van "voortplanten".
• Verminder chronische stress. Stresshormonen remmen de signalen van je hersenen naar je eierstokken.
• Slaap 7 tot 9 uur, het liefst op vaste tijden beginnend ruim voor middernacht.
• Beweeg met mate. Wandelen, yoga en krachttraining zijn prima. Heel intensief sporten kan je cyclus verstoren.
• Vitamine C: in een klein Japans onderzoek bij vrouwen met een korte luteale fase steeg het progesteron met 750 mg vitamine C per dag (Henmi et al., 2003). Het was een klein onderzoek zonder placebogroep.
• Monnikspeper: kan helpen bij een korte luteale fase door een licht verhoogd prolactine (van Die et al., 2013).
• Laat je schildklier, prolactine en vitamine D controleren als je cyclus langere tijd afwijkt.

Belangrijk om te weten: de ASRM stelt dat er geen betrouwbare test en geen bewezen behandeling is voor een korte luteale fase in een natuurlijke cyclus (ASRM, 2021). Daarom kijk ik tijdens de 1-op-1 begeleiding altijd naar het hele plaatje: je cycluscurve, je klachten, je voeding, je stress en eventueel bloedwaarden.

Folaat, omega-3 en co-enzym Q10: wat zegt het onderzoek?

Actieve folaat of synthetisch foliumzuur?

Foliumzuur is de synthetische vorm van vitamine B9. Folaat is de natuurlijke vorm. De actieve vorm heet 5-MTHF (methylfolaat).

• Het officiële advies: slik 400 microgram foliumzuur per dag, vanaf het moment dat je zwanger wilt worden (minstens 4 weken vóór de bevruchting) tot 10 weken zwangerschap (Voedingscentrum / Gezondheidsraad). Het verkleint de kans op een open ruggetje bij je baby.
• Het bewijs: het grote onderzoek waarop dit advies rust, is gedaan met foliumzuur (MRC Vitamin Study, 1991). Ook een multivitamine met foliumzuur hing samen met minder ovulatieproblemen (Chavarro et al., 2008b).
• Waarom actieve folaat? Sommige vrouwen hebben een genvariant (MTHFR) waardoor ze foliumzuur minder goed omzetten. Actieve folaat hoeft niet te worden omgezet en verbergt geen vitamine B12-tekort. Onderzoekers noemen het daarom een goed alternatief (Obeid et al., 2013).
• Eerlijk gezegd: er is nog geen groot onderzoek dat laat zien dat actieve folaat een open ruggetje net zo goed voorkomt als foliumzuur.

Mijn advies: neem in ieder geval elke dag minstens 400 microgram actieve folaat, liefst in combinatie met actieve B12 en B6. Twijfel je welke vorm bij jou past, bijvoorbeeld vanwege een MTHFR-variant, eerdere miskramen of een eerder kindje met een neuraalbuisdefect? Overleg dan met je huisarts, verloskundige of met mij. Bij een eerder kindje met een neuraalbuisdefect is een hogere dosis nodig in de actieve vorm.

Omega-3 (DHA en EPA)

Omega-3-vetzuren werken ontstekingsremmend en zijn bouwstenen voor celwanden, ook die van de eicel.

• In een Amerikaans onderzoek bij 900 vrouwen van 30 tot 44 jaar werden vrouwen die omega-3 slikten ongeveer anderhalf keer zo snel zwanger als vrouwen die dat niet deden (Stanhiser et al., 2022). Het was een observationeel onderzoek, dus het bewijst geen oorzaak en gevolg.
• Een overzichtsartikel van Harvard noemt omega-3 gunstig voor de vruchtbaarheid (Gaskins & Chavarro, 2018).
• Bronnen: vette vis (1 tot 2 keer per week), of een visolie- of algenoliesupplement (zeker een goede keuze als je vegetarisch of veganistisch eet).

Co-enzym Q10

Co-enzym Q10 is nodig voor de energieproductie in de mitochondriën. Naarmate je ouder wordt, maak je er minder van aan.

• In een gerandomiseerd onderzoek bij jonge vrouwen met een lage eicelvoorraad gaf 600 mg CoQ10 per dag, 60 dagen vóór een IVF-behandeling, meer eicellen en meer embryo's van goede kwaliteit (Xu et al., 2018).
• Een overzicht van 5 onderzoeken liet een hogere kans op een klinische zwangerschap zien bij IVF, maar geen duidelijk effect op het aantal geboren baby's (Florou et al., 2020).
• Let op: dit onderzoek is gedaan bij vrouwen in een IVF-traject. Of het ook helpt bij natuurlijke conceptie, is nog niet goed onderzocht.

Vitamine D

Vrouwen met genoeg vitamine D in hun bloed (boven 75 nmol/L) hadden bij een IVF-behandeling meer kans op een levendgeboren baby (Chu et al., 2018). Dat is een verband, geen bewijs dat slikken helpt.

Waar moet je op letten?

• Meer is niet altijd beter. Te veel vitamine A, bijvoorbeeld uit lever of hoog gedoseerde supplementen, is schadelijk voor een ongeboren kind.
• Kies kwaliteit. Supplementen zijn niet allemaal even goed, daarom tref je in het assortiment wat ik adviseer enkel producten met actief opneembare ingrediënten. Zelf supplementen selecteren is een hele klus wanneer je onvoldoende kennis hebt van werkzame stoffen en wat ze in het lichaam doen. Maak gebruik van de informatie die ik geef, het is mijn werk als orthomoleculair cyclus en vruchtbaarheid expert met inmiddels al 23 jaar ervaring.
• Kruiden hebben ook een gebruiksaanwijzing. Monnikspeper en andere hormoon beïnvloedende kruiden werken op je cyclus, dat is positief. Gebruik ze alleen na gericht advies en stop als je zwanger bent.
• Meet je cyclus. Zonder inzicht weet je niet of je aanpak werkt. Met Daysy zie je cyclus na cyclus of je eisprong eerder komt en of je luteale fase langer wordt.
• Je partner telt mee. Ook zaadcellen rijpen ongeveer 70 tot 90 dagen. Gezonde voeding, niet roken en weinig alcohol helpen ook hem.

Wanneer is 1-op-1 begeleiding verstandig?

Plan een 1-op-1 begeleiding videocall als:

• je 3 maanden of langer gestopt bent met anticonceptie en je menstruatie nog niet terug is;
• je cyclus korter dan 24 dagen of langer dan 35 dagen is;
• je Daysy-curve steeds een luteale fase van 10 dagen of korter laat zien;
• je PCOS (tegenwoordig PMOS) hebt, of het vermoeden daarvan;
• je last hebt van heftige PMS, hevige menstruatiepijn of spotting vóór je menstruatie;
• je 3-6 maanden of langer probeert zwanger te worden;
• je één of meer miskramen hebt gehad;
• je niet weet welke supplementen bij jou passen en geen geld wilt uitgeven aan de verkeerde.

Tijdens de begeleiding kijken we samen naar je cycluscurve, je klachten, je voeding en eventueel je bloedwaarden. Je krijgt een persoonlijk voedings- en suppletieplan dat past bij jouw lichaam.

Belangrijk: begeleiding vervangt geen medisch onderzoek. Bij hevige pijn, geen menstruatie langer dan 6 maanden, of als je al langer probeert zwanger te worden, ga dan ook naar je huisarts.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het voordat voeding effect heeft op mijn eicelkwaliteit?

Een eicel rijpt ongeveer 85 tot 90 dagen. Reken daarom op minstens drie maanden voordat je het volle effect van een gezonder eetpatroon merkt. Je cyclus kan al eerder rustiger worden.

Kan ik mijn progesteron verhogen met voeding?

Indirect wel. Progesteron wordt gemaakt door het gele lichaam, dat ontstaat uit de follikel. Alles wat de rijping van de follikel ondersteunt, zoals goede vetten, genoeg eiwit, een stabiele bloedsuiker, genoeg eten, aanvullende supplementen en minder stress, ondersteunt ook je progesteron.

Wat is beter: foliumzuur of actieve folaat?

Het officiële advies in Nederland is 400 microgram foliumzuur per dag. Actieve folaat (5-MTHF) is een beter plan omdat het sneller beschikbaar komt bij de omzetstappen in je lichaam. Het belangrijkste is dat je op tijd begint: minstens 4 weken vóór de bevruchting.

Hoe zie ik of mijn luteale fase te kort is?

Tel in je Daysy-curve het aantal dagen met een hoge temperatuur na je eisprong, tot je menstruatie begint. Zijn dat 10 dagen of minder, en gebeurt dat meerdere cycli achter elkaar? Dan kan je luteale fase te kort zijn.

Moet mijn partner ook iets veranderen?

Ja. Zaadcellen rijpen ongeveer 70 tot 90 dagen. Gezonde voeding, niet roken, weinig alcohol en een gezond gewicht verbeteren de kwaliteit van het zaad. Een zwangerschap is een zaak van twee.

Klaar om te beginnen?

De komende 90 dagen zijn een kans. Je geeft je lichaam de bouwstoffen voor een goede eicel, een sterk geel lichaam en een gezonde zwangerschap. Met Daysy zie je onderweg wat er verandert in je cyclus.

👉 Wil je weten wat jouw lichaam nodig heeft? Plan een 1-op-1 begeleiding videocall

👉 Meer over zwanger worden: Kinderwens & zwanger worden

· De dag 14-mythe

· Zwanger worden plannen

Deze blog is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Overleg bij klachten, of voordat je supplementen gaat gebruiken als je medicijnen slikt, met je huisarts, verloskundige of gynaecoloog.

Bronnen

Gougeon A. Dynamics of follicular growth in the human: a model from preliminary results. Hum Reprod. 1986;1(2):81-87.

Gougeon A. Regulation of ovarian follicular development in primates: facts and hypotheses. Endocr Rev. 1996;17(2):121-155. doi:10.1210/edrv-17-2-121

Chavarro JE, Rich-Edwards JW, Rosner BA, Willett WC. Diet and lifestyle in the prevention of ovulatory disorder infertility. Obstet Gynecol. 2007;110(5):1050-1058. doi:10.1097/01.AOG.0000287293.25465.e1 (2007a)

Chavarro JE, Rich-Edwards JW, Rosner BA, Willett WC. Dietary fatty acid intakes and the risk of ovulatory infertility. Am J Clin Nutr. 2007;85(1):231-237. doi:10.1093/ajcn/85.1.231 (2007b)

Chavarro JE, Rich-Edwards JW, Rosner BA, Willett WC. Protein intake and ovulatory infertility. Am J Obstet Gynecol. 2008;198(2):210.e1-7. doi:10.1016/j.ajog.2007.06.057 (2008a)

Chavarro JE, Rich-Edwards JW, Rosner BA, Willett WC. Use of multivitamins, intake of B vitamins, and risk of ovulatory infertility. Fertil Steril. 2008;89(3):668-676. doi:10.1016/j.fertnstert.2007.03.089 (2008b)

Chavarro JE, Rich-Edwards JW, Rosner BA, Willett WC. A prospective study of dietary carbohydrate quantity and quality in relation to risk of ovulatory infertility. Eur J Clin Nutr. 2009;63(1):78-86. doi:10.1038/sj.ejcn.1602904

Gaskins AJ, Chavarro JE. Diet and fertility: a review. Am J Obstet Gynecol. 2018;218(4):379-389. doi:10.1016/j.ajog.2017.08.010

Stanhiser J, Jukic AMZ, McConnaughey DR, Steiner AZ. Omega-3 fatty acid supplementation and fecundability. Hum Reprod. 2022;37(5):1037-1046. doi:10.1093/humrep/deac027

Xu Y, et al. Pretreatment with coenzyme Q10 improves ovarian response and embryo quality in low-prognosis young women with decreased ovarian reserve: a randomized controlled trial. Reprod Biol Endocrinol. 2018;16:29. doi:10.1186/s12958-018-0343-0

Florou P, Anagnostis P, Theocharis P, Chourdakis M, Goulis DG. Does coenzyme Q10 supplementation improve fertility outcomes in women undergoing assisted reproductive technology procedures? A systematic review and meta-analysis of randomized-controlled trials. J Assist Reprod Genet. 2020;37(10):2377-2387. doi:10.1007/s10815-020-01906-3

MRC Vitamin Study Research Group. Prevention of neural tube defects: results of the Medical Research Council Vitamin Study. Lancet. 1991;338(8760):131-137. doi:10.1016/0140-6736(91)90133-A90133-A)

Obeid R, Holzgreve W, Pietrzik K. Is 5-methyltetrahydrofolate an alternative to folic acid for the prevention of neural tube defects? J Perinat Med. 2013;41(5):469-483. doi:10.1515/jpm-2012-0256

Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Diagnosis and treatment of luteal phase deficiency: a committee opinion. Fertil Steril. 2021;115(6):1416-1423. doi:10.1016/j.fertnstert.2021.02.010

Crawford NM, Pritchard DA, Herring AH, Steiner AZ. Prospective evaluation of luteal phase length and natural fertility. Fertil Steril. 2017;107(3):749-755. doi:10.1016/j.fertnstert.2016.11.022

Henmi H, Endo T, Kitajima Y, et al. Effects of ascorbic acid supplementation on serum progesterone levels in patients with a luteal phase defect. Fertil Steril. 2003;80(2):459-461. doi:10.1016/S0015-0282(03)00657-500657-5)

Yland JJ, Bresnick KA, Hatch EE, et al. Pregravid contraceptive use and fecundability: prospective cohort study. BMJ. 2020;371:m3966. doi:10.1136/bmj.m3966

Teede HJ, Tay CT, Laven JSE, et al. Recommendations from the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. Eur J Endocrinol. 2023;189(2):G43-G64. doi:10.1093/ejendo/lvad096

Chu J, Gallos I, Tobias A, et al. Vitamin D and assisted reproductive treatment outcome: a systematic review and meta-analysis. Hum Reprod. 2018;33(1):65-80. doi:10.1093/humrep/dex326

van Die MD, Burger HG, Teede HJ, Bone KM. Vitex agnus-castus extracts for female reproductive disorders: a systematic review of clinical trials. Planta Med. 2013;79(7):562-575. doi:10.1055/s-0032-1327831

Harel Z, Biro FM, Kottenhahn RK, Rosenthal SL. Supplementation with omega-3 polyunsaturated fatty acids in the management of dysmenorrhea in adolescents. Am J Obstet Gynecol. 1996;174(4):1335-1338. doi:10.1016/S0002-9378(96)70681-670681-6)

Fathizadeh N, et al. Evaluating the effect of magnesium and magnesium plus vitamin B6 supplement on the severity of premenstrual syndrome. Iran J Nurs Midwifery Res. 2010;15(Suppl 1):401-405. PMID 22069417.

Voedingscentrum. Gezond zwanger worden. voedingscentrum.nl en Foliumzuur. voedingscentrum.nl

Als er iets in je lichaam niet goed voelt, neem dan contact op met je arts. Het Daysy Journaal is educatief en geen medisch advies.