Hormoontherapie in de overgang: feiten, mythes en nieuwe inzichten

“Hormonen? Daar krijg je toch borstkanker van?” Die zin hoor ik vaak. En ik snap het. Twintig jaar lang was hormoontherapie in de overgang omgeven door angst. Tegelijk zie je nu berichten die het juist als wondermiddel aanprijzen.

Ik ben persoonlijk geen voorstander van medicijnen. Medicijnen zijn niet voor iedereen geschikt. Vrouwen die roken, kanker hebben die groeit door hormonen, zoals borstkanker of klachten als trombose, longembolie, hartaanval, bloedverlies, een beroerte of een leverziekte hebben of gehad hebben zijn uitgesloten van hormoontherapie. Ook als je migraine hebt met aura, hoge bloeddruk, overgewicht, borstkanker in de familie of een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Wellicht is hormoontherapie dan toch niet zo veilig? Zeker de moeite waard om het uit te zoeken.

Wat klopt er nu wel en niet? In deze blog zet ik de feiten op een rij: waarom vrouwen bang werden, wat er sindsdien is veranderd, wat de risico's in gewone taal betekenen, en welke alternatieven er zijn als je geen hormonen wilt of mag.

Mijn positie is helder: ik verstrek feiten, ik kies niet voor je. Als orthomoleculair cyclus- en hormoonexpert schrijf ik geen medicijnen voor, ik ben geen arts. Wel help ik je om goed geïnformeerd het gesprek met je arts aan te gaan, en om de basis op orde te brengen, wat je ook kiest.

Waarom vrouwen bang werden: het WHI-onderzoek uit 2002

In 2002 werd een groot Amerikaans onderzoek, de Women's Health Initiative (WHI), voortijdig gestopt. Ruim 16.600 gezonde vrouwen na de menopauze kregen een combinatie van paardenoestrogeen (geconjugeerde oestrogenen) en het progestageen medroxyprogesteron, of een placebo. Na 5,2 jaar werd het gestopt, omdat er meer borstkanker optrad dan vooraf als grens was gesteld (Relias Media over WHI, JAMA 2002).

Wat er gevonden werd, per 10.000 vrouwen per jaar die hormonen gebruikten, vergeleken met placebo:

Het totale sterftecijfer verschilde niet. Toch gingen de krantenkoppen de wereld over, en het gebruik van hormoontherapie daalde wereldwijd sterk. Volgens de Amerikaanse minister van Volksgezondheid ging het in de VS van ongeveer 1 op de 4 naar minder dan 1 op de 20 vrouwen (RAPS, 2025).

Wat er sindsdien veranderd is

Latere analyses lieten zien dat het belangrijk is wánneer je begint en wélke middelen je gebruikt:

• Leeftijd en timing. Veel deelneemsters aan het WHI-onderzoek waren al ruim voorbij hun menopauze. De Amerikaanse Menopause Society concludeert dat voor de meeste gezonde vrouwen met klachten, die jonger zijn dan 60 of binnen 10 jaar na de menopauze beginnen, de voordelen groter zijn dan de risico's (NAMS 2022, via Let's Talk Menopause).
• Via de huid. Oestrogeen via een pleister of gel geeft minder kans op trombose en beroerte dan een tablet (NAMS 2022). In Nederland is oestrogeen via de huid sinds de herziening van de NHG-Standaard een optie voor alle vrouwen (NHG, 2022).
• Kortdurend gebruik. Het borstkankerrisico stijgt niet merkbaar bij kortdurend gebruik van oestrogeen met progestageen, en bij oestrogeen alleen (voor vrouwen zonder baarmoeder) is het mogelijk zelfs lager (NAMS 2022).
• Andere middelen. Waar in het WHI-onderzoek paardenoestrogeen en medroxyprogesteron werden gebruikt, wordt nu vaker estradiol voorgeschreven, het oestrogeen dat je eigen eierstokken maken.

Toen en nu: welke middelen, en wat is het verschil met de pil?

Wat er nu wordt voorgeschreven

Hormoontherapie bestaat uit oestrogeen tegen de klachten. Heb je nog een baarmoeder, dan krijg je er een progestageen bij, omdat oestrogeen alleen het baarmoederslijmvlies laat groeien en dat het risico op baarmoederkanker verhoogt.

In Nederland zijn er meerdere schema's. Menstrueer je nog, dan krijg je bijvoorbeeld een pleister met daarbij 14 dagen per maand een progestageentablet, of een pleister met een hormoonspiraal. Ben je ongeveer een jaar niet meer ongesteld geweest, dan kan het ook als dagelijkse combinatie (Thuisarts-keuzekaarten).

Hormoontherapie is geen anticonceptiepil

Beide bevatten een oestrogeen en een progestageen, dus het lijkt op elkaar. Maar er zijn grote verschillen:

Een pil met 20 microgram ethinylestradiol komt ongeveer overeen met 2 tot 5 mg estradiol als tablet. Vrijwel alle risico's van de pil, zoals de kans op trombose, hangen samen met die hogere oestrogeen dosis (Gunter, The Vajenda, 2023). De bijwerkingen en risico's van de pil kun je dus niet zomaar doortrekken naar hormoontherapie.

Let op: omdat hormoontherapie je eisprong niet stillegt, beschermt het niet tegen zwangerschap. Zolang je nog een eisprong hebt, is een zwangerschap mogelijk. Bespreek met je arts welke bescherming past, bijvoorbeeld een hormoonspiraal die ook het slijmvlies beschermt.

De risico's in gewone taal

De Nederlandse huisartsenrichtlijn (NHG-Standaard De overgang) geeft deze cijfers (NHG, 2022):

Wat het oplevert. In onderzoek gingen vrouwen met ongeveer 10 opvliegers per dag na 3 maanden oestrogeen naar ongeveer 2 per dag. Met een placebo waren het er 5. Hormoontherapie is de enige behandeling waarvan het effect op opvliegers overtuigend is aangetoond.

Wat het kost aan risico. Stel: 1.000 vrouwen gebruiken 3 jaar hormoontherapie. Dan krijgen ongeveer 2 van hen borstkanker die het anders niet hadden gekregen, en 2 een trombose die ze anders niet hadden gekregen. De andere 996 merken van die risico's niets.

Om het in perspectief te zetten: dat is een klein extra risico, maar het is er wel. Voor de ene vrouw weegt de winst aan levenskwaliteit daar ruim tegenop, voor de andere niet.

Wat er in 2022 is veranderd in de Nederlandse richtlijn:

• De risico's worden aanvaardbaar gevonden bij gebruik korter dan 5 jaar als opvliegers veel hinder geven.
• Het advies om na een half jaar te stoppen is losgelaten.
• Oestrogeen via de huid is nu een optie voor alle vrouwen.

Na het stoppen wordt de kans op de genoemde ziektes weer gelijk aan die van voor het gebruik (Thuisarts-keuzekaart).

Mogelijke bijwerkingen: onverwacht bloedverlies, hoofdpijn, buikpijn, gevoelige borsten. Die verminderen vaak na de eerste maanden (Thuisarts-keuzekaart).

Twee kanten: de FDA en de Lancet

Ook onder deskundigen wordt verschillend gedacht. Het is goed om beide kanten te kennen.

De FDA (VS, november 2025). De Amerikaanse medicijnautoriteit besloot de zwaarste waarschuwing (de “black box”) over hart- en vaatziekten, borstkanker en dementie van de bijsluiter van hormoontherapie te halen. De waarschuwing voor baarmoederkanker bij oestrogeen zonder progestageen blijft. Het advies om “zo laag mogelijk en zo kort mogelijk” te gebruiken verdwijnt, en starten wordt aangeraden onder de 60 of binnen 10 jaar na de menopauze. De reden volgens de FDA: vrouwen werden voordelen onthouden door een vertekend beeld van de risico's (RAPS, 2025).

De Lancet-serie (maart 2024). Vier artikelen in het medische tijdschrift The Lancet waarschuwen juist voor het andere uiterste. Het beeld van de menopauze als een ziekte die je met hormonen moet oplossen, is volgens de auteurs niet gebaseerd op bewijs. Commerciële belangen beïnvloeden de berichtgeving, en de kleine maar serieuze risico's worden vaak weggepoetst. Hormoontherapie helpt goed bij opvliegers en nachtzweten, maar is geen behandeling voor depressie. Ze pleiten voor eerlijke informatie en ook voor niet-medische opties zoals cognitieve gedragstherapie (KCL over de Lancet-serie, 2024).

Wat betekent dit voor jou? Beide kanten hebben een punt. Hormoontherapie is voor veel vrouwen met veel klachten een veilige en effectieve keuze, en angst door oude koppen mag die keuze niet blokkeren. Tegelijk is het geen wondermiddel en niet voor iedereen nodig en mogelijk. In Nederland volgt je huisarts de NHG-Standaard en volgen gynaecologen de NVOG-richtlijn (NVOG, 2025). Het Amerikaanse besluit verandert die richtlijnen niet automatisch.

Voor wie wel, en voor wie niet?

Vaak een goede optie als je:

• veel last hebt van opvliegers en nachtzweten, die je slaap, werk of relatie beïnvloeden;
• jonger bent dan 60, of binnen 10 jaar na je menopauze start;
• een vroege overgang hebt (voor je 45e). Dan wordt hormoonbehandeling tot de gemiddelde menopauze leeftijd juist aangeraden, ter bescherming van je hart en botten (Contemporary OB/GYN, 2026);
• last hebt van vaginale droogheid: dan is lokale vaginale oestrogeen een optie, met heel weinig opname in je lichaam.

Niet geschikt als je een van deze aandoeningen hebt of hebt gehad (Thuisarts-keuzekaart):

• kanker die groeit door hormonen, zoals borstkanker;
• trombose of longembolie;
• een hartaanval of beroerte;
• een leverziekte;
• onverklaard vaginaal bloedverlies (dat moet eerst onderzocht worden).

De keuzekaart van Thuisarts raadt het ook af als je rookt.

Extra bespreken met je arts bij migraine met aura, hoge bloeddruk, overgewicht, borstkanker in de familie of een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Soms is een pleister of gel dan een betere keuze dan een tablet.

Niet voor: het voorkomen van dementie of het behandelen van geheugenklachten of depressie. Daarvoor wordt hormoontherapie niet aangeraden (Maki & Jaff, 2022; KCL over de Lancet-serie, 2024). Lees ook mijn blog over brain fog in de overgang.

Alternatieven: als je geen hormonen wilt of mag

Hormoontherapie is één optie, niet de enige. Er is veel mogelijk.

Niet-hormonale medicijnen

Zonder medicatie

• Cognitieve gedragstherapie (CGT): bij stressreductie nam het aantal opvliegers met ongeveer 3 per dag af (NHG, 2022). CGT helpt ook bij slaap en stemming, en wordt in de Lancet-serie expliciet aanbevolen.
• Krachttraining 2 tot 3 keer per week beschermt je spieren en botten. In een gerandomiseerd onderzoek hadden vrouwen na 15 weken krachttraining ook minder opvliegers (Berin e.a., Maturitas 2019).
• Voeding: eiwit bij elke maaltijd, veel groente, een stabiele bloedsuiker, en weinig alcohol.
• Slaap en rust: een koele slaapkamer, katoen, een vast avondritueel en ademhalingsoefeningen.
• Triggers vermijden: alcohol, hete dranken en pittig eten kunnen opvliegers uitlokken.

Slaap je slecht? In mijn blog over slecht slapen in de perimenopauze lees je de 7 oorzaken en wat werkt.

Natuurlijke middelen: wat zegt het onderzoek?

Eerlijk is eerlijk: het bewijs voor kruiden bij opvliegers is beperkt. Volgens de NHG hebben zilverkaars en soja (fyto-oestrogenen) geen aangetoond effect op opvliegers, en kan zilverkaars in combinatie met enkele medicijnen mogelijk leverschade geven (NHG, 2022).

Dat betekent niet dat natuurlijke ondersteuning geen zin heeft. Het werkt vaak op andere klachten en op je basis:

• Magnesium voor ontspanning en je zenuwstelsel.
• Vitex (monnikspeper) voor cyclus klachten, zolang je nog cycli hebt (Van Die e.a., 2013).
• Ashwagandha bij stress en onrust (Bachour e.a., 2025, congresabstract).
• Vitamine D, B12 en ijzer als je een tekort of klachten hebt.

Kies gericht, en bespreek met een expert wat bij jou past. Zeker als je ook medicijnen gebruikt.

Wat kun je doen als je geen medicatie wilt?

Dan bouw je aan je basis: meten, begrijpen en ondersteunen. Met Daysy zie je hoe je cyclus en je progesteron fase veranderen (lees zo lees je je Daysy-curve na je 40e). Je pakt slaap, voeding, beweging en stress aan. En je kijkt samen met een expert welke ondersteuning past bij jouw klachten. Veel vrouwen merken daarmee al veel verschil. En lukt het niet? Dan kun je altijd later alsnog het gesprek over medicatie aangaan.

Vragen voor je arts

• “Welke klachten verwacht u dat hormoontherapie bij mij vermindert, en welke niet?”
• “Wat zijn voor mij persoonlijk de risico's, gezien mijn leeftijd, gezondheid en familie?”
• “Kan ik oestrogeen via de huid gebruiken in plaats van als tablet?”
• “Welk progestageen krijg ik erbij, en is een hormoonspiraal een optie?”
• “Hoe lang zou ik het gebruiken, en hoe stop ik?”
• “Welke bijwerkingen kan ik verwachten, en wanneer moet ik contact opnemen?”
• “Welke niet-hormonale opties zijn er voor mij?”
• “Ik menstrueer nog. Beschermt dit tegen zwangerschap?”

Neem de gratis Gesprekskaart huisarts mee. Daarin zet je je klachten, je cyclus en je vragen op een rij.

Mijn rol: ik help je kiezen

Ik ben niet voor of tegen hormoontherapie. Ik ben vóór goed geïnformeerde vrouwen. Mijn rol is je te helpen begrijpen wat er in je lijf gebeurt, met je cyclus als graadmeter. Je basis op orde te brengen met voeding, slaap, beweging en ontspanning. En je voor te bereiden op een goed gesprek met je arts, zodat je de keuze maakt die bij jou past.

Wil je weten waar je staat? Doe het Overgangskompas.

Wil je samen kijken naar je klachten en opties? Plan een 1-op-1 videocall.

Wil je ervaringen delen met andere vrouwen? Kom in onze Facebookgroep Moeiteloos Vruchtbaar.

Deze blog is bedoeld als informatie en vervangt geen medisch advies. Voor een behandeling met hormonen ga je naar je huisarts of gynaecoloog.

Mythes en feiten

Bronnen

• Relias Media over het WHI-onderzoek, JAMA 2002
• NHG-Standaard De overgang, samenvatting in Huisarts en Wetenschap, 2022
• NVOG, Richtlijn Management rondom menopauze, 2025
• Thuisarts, keuzekaart opvliegers (nog menstruatie)
• Thuisarts, keuzekaart opvliegers (na de menopauze)
• Let's Talk Menopause over het NAMS-standpunt 2022
• Gunter, Menopausal hormone therapy vs estrogen-containing contraception, The Vajenda 2023
• RAPS, FDA to remove boxed warnings from hormone therapies, 2025
• King's College London over de Lancet-serie Menopause 2024
• Pharmaphorum, EU-goedkeuring elinzanetant, 2025
• Maki & Jaff, Brain fog in menopause, Climacteric 2022
• Contemporary OB/GYN, Brain fog at menopause, 2026
• Berin e.a., Resistance training for hot flushes, Maturitas 2019
• Van Die e.a., Vitex agnus-castus, Planta Medica 2013
• Bachour e.a., Ashwagandha bij stress en angst, BJPsych Open 2025 (congresabstract)

Als er iets in je lichaam niet goed voelt, neem dan contact op met je arts. Het Daysy Journaal is educatief en geen medisch advies.